  {"id":690,"date":"2023-06-13T10:34:58","date_gmt":"2023-06-13T20:34:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/?page_id=690"},"modified":"2024-05-24T11:40:01","modified_gmt":"2024-05-24T21:40:01","slug":"hilo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/ka-pae-%ca%bbaina-o-hawai%ca%bbi-na-kai-%ca%bbewalu\/hawai%ca%bbi\/hilo\/","title":{"rendered":"Hilo"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><strong>Inoa | Name(s)<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hilo<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hi\u02bbona \u02bb\u0101ina | Land characteristic:<\/strong> Moku&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hi\u02bbona \u02bb\u0101ina o loko o k\u0113ia wahi | Feature(s) located within this place:<\/strong> Hilo One; Hilo Hanakahi; Hilo Palik\u016b; \u02bbAlae; Alakahi; Aleamai; Ha\u02bb\u012bk\u016b; Hakalau; Honohina; Honomainoa; Honom\u016b; Kuhua; Humu\u02bbula; Ka\u02bbakepa; Ka\u02bbapoko; Kahali\u02bbi; Kahoahuna; Pa\u02bbana; Kahua; Kaia\u02bbakea; Ka\u02bbie\u02bbie; Kaihuiki; Kaiwiki; Maumau; Kaiwikinui; Kalalau; Kalaoa; Kama\u02bbe\u02bbe; Kauhiula; Ka\u016bmana; Kaupakuea; Makea; Kawainui; K\u012bkala; K\u016bkuau 1; K\u016bkuau 2; Kukuikea; Kula\u02bbikahonu; Kula\u02bbimano; Kulanaki\u02bbi; Kah\u012bnano; Laimi; Laup\u0101hoehoe; Welok\u0101; Lepoloa; Kaluakailio; Makahanaloa; Pepe\u02bbekeo; M\u0101lamalamaiki; Manoloa; Ma\u02bbulili; Mauluaiki; Mauluanui; Mokuhonua; Halepuna; Mokuoniki; Nanue; Onomea; \u02bb\u014c\u02bb\u014dkala; Opea; Peleau; \u02bbAwa; P\u0101hoehoe; Paiha\u02bbaloa; Papa\u02bba; P\u0101pa\u02bbikou; Pauka\u02bba; Pih\u0101; Kahuku; Pi\u02bbihonua; Ponahawai; Pua\u02bbakuloa; Kapena; Pueopaku; Punahoa 1; Punahoa 2; Pu\u02bbu\u02bbeo; Puumoi; Umauma; Wai\u0101kea; Waikaumalo; Wailea; Wailua; Wainaku; Waipunalei<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hi\u02bbona \u02bb\u0101ina nona k\u0113ia wahi | Feature(s) that contain this place:<\/strong> <a href=\"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/ka-pae-%ca%bbaina-o-hawai%ca%bbi-na-kai-%ca%bbewalu\/hawai%ca%bbi\/\">Hawai\u02bbi<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u014d\u02bbulu\u02bbulu mana\u02bbo<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>He moku k\u0113ia ma ka mokupuni o Hawai\u02bbi. Aia ma waena o ka moku o Puna, ma ka \u02bbao\u02bbao Hema, a me H\u0101m\u0101kua, ma ka \u02bbao\u02bbao \u02bb\u0101kau. M\u0101hele \u02bbia k\u0113ia moku i \u02bbekolu \u02bbapana nui, \u02bbO Hilo Hanakahi, Hilo One, a me Hilo Palik\u016b. He ali\u02bbi kaulana \u02bbO Hanakahi no Hilo. Kaulana \u02bbO Hilo i ka ua kanilehua. \u02bbO ke kahawai o Wailuku kahi wahi pana kaulana o Hilo, kahi i hakak\u0101 \u02bbO Maui me ka mo\u02bbo \u02bbo Kuna ma muli o kona hana\u02bbino \u02bbana i\u0101 Hina. Wahi a kekahi mo\u02bbolelo no Maui, \u02bbO Mokuola, ka moku li\u02bbili\u02bbi ma Hilo, he \u02bb\u0101pana ia o ka mokupuni o Maui, a hopu \u02bbia e Maui a me kona kaikun\u0101ne i\u0101 l\u0101kou e h\u014d\u02bba\u02bbo \u02bbana e ho\u02bbohui i n\u0101 mokupuni a pau. N\u0101n\u0101 hewa kekahi kaikunane i hope a ho\u02bbi ka mokupuni i kahi k\u016bpono koe Mokuola a ma laila n\u014d ia a i k\u0113ia l\u0101. \u02bbO Keaukaha i Hilo kekahi o n\u0101 \u02bb\u0101ina ho\u02bbopulapula i ho\u02bbokumu \u02bbia, a he k\u016blana kauhale n\u014d ia a i k\u0113ia l\u0101. No Keaukaha ke Kumu Hula a Haku Mele kaulana \u02bbO Edith Kanaka\u02bbole, n\u0101na n\u014d i ho\u02bbokumu i ka h\u0101lau hula \u02bbO H\u0101lau o Kekuhi. Aia ke Kulanui o Hawai\u02bbi ma Hilo a me Ke Kula Kai\u0101ulu o Hawai\u02bbi ma Wai\u0101kea. I k\u0113l\u0101 me k\u0113ia makahiki, m\u0101lama \u02bbia ka ho\u02bbok\u016bk\u016b hula kaulana loa \u02bbO Merrie Monarch ma Wai\u0101kea.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Description<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>City (1970 population 26,353), bay, district, harbor, golf courses, schools, and ancient surfing area (Finney and Houston 26), Hawai\u02bbi. Three sections of Hilo town are: Hiloone (sand Hilo), near the sea; Hilo-Hanakahi, an inland section toward Keaukaha, named for a chief famous in song (Elbert and Mahoe 50; PH 27); and Hilopalik\u016b (Hilo of the upright cliff), east of the Wailuku River (PH 29). (See PE, Kanilehua.) Perhaps named for the first night of the new moon or for a Polynesian navigator. Forest reserve in Hilo and H\u0101m\u0101kua districts; trail in Hilo and Puna districts. (For a saying, see Appendix 8.1.) (Hawai\u02bbi Place Names)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u02bb\u014clelo kuhikuhi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>E koho i\u0101 &#8220;Hilo&#8221; no n\u0101 me pili i ka moku o Hilo ma ka mokupuni o Hawai\u02bbi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Instructions<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Use for the moku on the island of Hawai\u02bbi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong>Mo\u02bbok\u016b\u02bbauhau | Genealogy<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Akua | Deity:<\/em> Maui; Hina; Hinaikeahi; Hinaikawai; Kuna; Pele; Hi\u02bbiakaikapoliopele<\/p>\n\n\n\n<p><em>Kanaka | Person: <\/em>Hanakahi; Edith Kanaka\u02bbole<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hana | Practice:<\/strong> Hula; Hana Lawai\u02bba; Holo wa\u02bba; Ho\u02bbona\u02bbauao<\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong>K\u016bmole | Source(s)<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/kipukadatabase.com\/kipuka\/Moku.html?ObjectID=7&amp;b=2#view1\">&#8220;Moku of Hilo,&#8221; K\u012bpuka Database, Office of Hawaiian Affairs.<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Soehren, Lloyd J. <em>A Catalog of Hawai\u02bbi Place Names\u202f: Compiled from the Records of the Boundary Commission and the Board of Commissioners to Quiet Land Titles of the Kingdom of Hawaii<\/em>. Honokaa, HI: L.J. Soehren, 2005.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong>Ho\u02bbopili \u02bbia i | Applied to:&nbsp;<\/strong><\/strong><a href=\"https:\/\/uhawaii-manoa.primo.exlibrisgroup.com\/permalink\/01UHAWAII_MANOA\/11uc19p\/alma9936809734605682\">Hilo<\/a>, <a href=\"https:\/\/uhawaii-manoa.primo.exlibrisgroup.com\/permalink\/01UHAWAII_MANOA\/11uc19p\/alma9910325647805681\">2013 Merrie Monarch Festival<\/a>, <a href=\"https:\/\/uhawaii-manoa.primo.exlibrisgroup.com\/permalink\/01UHAWAII_MANOA\/11uc19p\/alma998299604605682\">Princess Ruth intercedes with Pele and saves the town of Hilo<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong>Mea haku | Created by:<\/strong> <\/strong>Na ka hui \u02bbimi na\u02bbauao o Ka Wai H\u0101pai<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Inoa | Name(s) Hilo Hi\u02bbona \u02bb\u0101ina | Land characteristic: Moku&nbsp; Hi\u02bbona \u02bb\u0101ina o loko o k\u0113ia wahi | Feature(s) located within this place: Hilo One; Hilo Hanakahi; Hilo Palik\u016b; \u02bbAlae; Alakahi; Aleamai; Ha\u02bb\u012bk\u016b; Hakalau; Honohina; Honomainoa; Honom\u016b; Kuhua; Humu\u02bbula; Ka\u02bbakepa; &hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":216,"featured_media":0,"parent":651,"menu_order":2,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-690","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/690","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/users\/216"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=690"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/690\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2648,"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/690\/revisions\/2648"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/651"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=690"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}